امنیت ساختمانها و اموال، همواره یکی از مهم ترین دغدغههای بشر در طول تاریخ بوده است. از زمانهای بسیار قدیم تا به امروز، ابزارهای متعددی برای حفظ امنیت ساخته شدهاند که یکی از اساسیترین آنها قفل است. قفلها با گذر زمان پیشرفت کردهاند و امروزه با تنوع بسیار بالا در بازار موجود هستند. شناخت انواع قفلها و کاربردهای هر یک، به ما کمک میکند تا انتخابی هوشمندانه تر برای محافظت از خانه، محل کار یا هر فضای دیگری داشته باشیم.
در این مقاله قصد داریم به معرفی کامل انواع قفلها، مزایا و معایب هر نوع و موارد کاربرد آنها بپردازیم.
تاریخچه قفل ها
قدیمی ترین قفل بر اساس شواهد پیداشده، در چین و مصر بیش از ۴۰۰۰ سال قبل از نوعی قفل چوبی استفاده میشد. در قرن پانزدهم میلادی، صنعت گران اروپایی قفلهای سادهای از فلز ساختند. اولین بار قفلهای طرح جدید را رابرت بارون و جوزف برامه در دهه ۱۷۸۰ میلادی در انگلستان ساختند.
در هزاره دوم ق. م در مصر و بین النهرین قفل کردن خزانه ها و انبارهای گندم و پرستشگاهها متداول بودهاست. به نظرمیرسد که رومیها پارهای از این نوع قفل و کلیدها را از کشورهای مدیترانه ای بهدست آوردهاند. پارهای از قفلهای ایرانی همانند قفلهای مصری و یونانی بوده و برخی دیگر مانند قفلهای رومی بوده اند.
ابتدا بیایید برسی کنیم، یک قفل کیلیدی که امروزه در خیلی از مکان ها استفاده میشود چگونه کار میکند؟
اجزای اصلی یک قفل:
بدنه قفل (Plug & Housing):
استوانهای که کلید داخلش میره.
پینها (Pins):
میلههای کوچکی که در دو ردیف داخل قفل قرار دارن:
- پین بالا (Driver Pin)
- پین پایین (Key Pin)
فنرها (Springs):
باعث میشن پینها همیشه فشار به پایین داشته باشن.
حالا وقتی کلید وارد میشه چی میشه؟
بدون کلید:
- پینها به صورت نامنظم بالا و پایینن قرار دارند و مسیر چرخش سیلندر رو میبندن.
- یعنی قفل در حال بسته بودن هست.
وقتی کلید وارد میشه:
- هر دندانه کلید، پین مربوط به خودش (Key Pin) رو هل میده بالا.
- این حرکت باعث میشه پین بالا و پایین، دقیقاً روی “خط برش (Shear Line)” قرار بگیرن.
- اگه کلید دقیقاً برای همون قفل ساخته شده باشه، همه پینها در خط مناسب قرار میگیرن.
- در نتیجه سیلندر میتونه بچرخه و قفل باز بشه.
اگر کلید اشتباه باشه چی؟
- پینها در موقعیت درست قرار نمیگیرن.
- مسیر چرخش قفل مسدود میشه و نمیچرخه و قفل باز نمیشه.
انواع قفل ها:
1. قفلهای کلیدی (سنتی)
قفلهای کلیدی از رایجترین انواع قفلها هستند که همه ما با آنها آشنایی داریم. این قفلها برای باز و بسته شدن به یک کلید فیزیکی نیاز دارند. در این گروه میتوان به چند نوع اصلی اشاره کرد:
الف) قفل سوئیچی
قفلهای سوئیچی معمولاً روی دربهای ورودی و داخلی ساختمانها نصب میشوند. این قفلها از مکانیزم سادهای بهره میبرند و از گذشته، تاکنون کاربرد دارند.
ب) قفل سیلندر(قفل یورو)
این قفلها دارای سیلندر قابل تعویض هستند. مزیت اصلی آنها این است که در صورت گم شدن کلید، فقط سیلندر تعویض میشود، نه کل قفل. مدل خاصی از قفل های سیلندری مسترکی یا همان سیستم قفل مرکزی هستند.
ج) قفل آویز
قفلهای آویز قابل حمل هستند و بیشتر برای درب انبار، کمد، دوچرخه یا زنجیر استفاده میشوند. برخی از انواع آنها بسیار مقاوم در برابر برش یا ضربه طراحی شدهاند.
چ) قفل کتابی
قفل کتابی از قفل های رایج در بازار است که دارای شکل مکعب مستطیل میباشد و ساختار آن از سیلندر میله ای تشکیل شده که با جابجا نمودن این سیلندر قفل باز و یا بسته خواهد شد. این قفل ها معمولا به وسیله برق، کلید و یا وارد نمودن رمز باز و بسه میشوند و جهت بسته نگه داشتن در مورد استفاده قرار می گیرد.
2. قفلهای دیجیتال (الکترونیکی)
با پیشرفت تکنولوژی، قفلهای دیجیتال جایگاه ویژهای در دنیای امروز پیدا کردهاند. این قفلها بدون نیاز به کلید فیزیکی و با استفاده از رمزعبور، کارت، اثر انگشت یا حتی اپلیکیشن موبایل باز میشوند. این نوع از قفل ها در رخت کن های استخر ها و سالن ها بسیار دیده میشوند.
الف) قفل رمزی
این قفلها با وارد کردن یک کد عددی باز میشوند. اغلب در دفاتر کار یا خانههایی که نیاز به دسترسی چند نفر دارند استفاده میشود.
ب) قفل کارتی
کاربران با کشیدن کارت مخصوص، درب را باز میکنند. این نوع قفل بیشتر در هتلها و دفاتر اداری کاربرد دارد.
ج) قفل بیومتریک (اثر انگشت و تشخیص چهره)
قفلهای بیومتریک پیشرفته ترین نوع قفلها هستند که بر اساس ویژگیهای منحصربه فرد هر فرد مانند اثر انگشت یا چهره کار میکنند. سطح امنیت این قفلها بسیار بالا است.
د) قفل هوشمند
قفلهای هوشمند قابلیت اتصال به اینترنت و کنترل از طریق گوشیهای هوشمند را دارند. میتوان از راه دور درب را باز یا قفل کرد، ورود و خروج افراد را مشاهده کرد و حتی برای افراد خاص دسترسی موقت تعریف کرد.
3. قفلهای مکانیکی خاص
برخی قفلها با طراحیهای خاص برای کاربردهای ویژه ساخته شدهاند:
الف) قفل چفتی (قفل شب بند)
این نوع قفلها به صورت کشویی باز و بسته میشوند و اغلب در دربهای سرویس بهداشتی یا درهای داخلی استفاده میگردند.
ب) قفل زبانهای
دارای زبانههای چرخان یا کشویی هستند که با کلید یا دسته حرکت میکنند. معمولاً در دربهای ضد سرقت نصب میشوند.
ج) قفلهای کمکی
قفلهایی هستند که در کنار قفل اصلی به کار میروند تا امنیت بیشتری ایجاد کنند. این نوع قفلها بیشتر برای دربهای ورودی آپارتمان استفاده میشوند.
4. قفل ضد سرقت
این قفلها برای جلوگیری از ورود غیرمجاز طراحی شدهاند. معمولاً دارای چند زبانه قوی، بدنه مستحکم و ساختار پیچیده داخلی هستند که باز کردن آنها بدون کلید اصلی بسیار دشوار است. این قفلها معمولاً همراه با درب ضد سرقت نصب میشوند تا حداکثر امنیت را فراهم کنند.
5. قفلهای مغناطیسی (مگنتی)
قفلهای مغناطیسی با استفاده از جریان برق و آهن ربای الکترونیکی کار میکنند. این قفلها عمدتاً در دربهای شیشهای، اتوماسیونهای اداری یا سیستمهای کنترل تردد کاربرد دارند. در زمان قطع برق، بسته به نوع طراحی، ممکن است قفل باز یا بسته بماند.
6. قفل برقی کله گاوی:
قفل های کله گاوی از پر کاربردترین قفل های برای ورودی ساختمان ها هست که امنیت بالایی دارد. این نوع قفل به قفل درب حیاطی نیز معروف هست. برخی از مدل های قفل کله گاوی همراه خود ریموتی هم دارند که بتوان آن را از کمی دور تر باز کرد. برخی از افراد برای امنیت بیشتر دکمه پشت این قفل ها را از کار میاندازند و کلیدی در جای دیگری از حیاط ساختمان قرار میدهند تا کسی نتواند به راحتی درب را باز کند.
7. قفل مستر کی:
نوع خاصی از قفل ها که به سیستم قفل مستر کی معروف هستند؛ در ورودی ساختمان هایی که افراد زیادی در آن کار میکنند اجرا میشود. با اجرای این قفل ها در ساختمان امکان مدیریت دسترسی افراد مختل به جاهای مختل وجود دارد. برای مثال فردی با کلید خود میتواند درب ورودی ساختمان و درب واحد خود را باز کند ولی نمیتواند درب اتاق برق را باز کند؛ از طرفی مدیر ساخمان با یک کلید مخصوص خود میتواند تمامی درب هارا باز کند.
8. قفل کودک
برای محافظت از کودکان و جلوگیری از باز شدن ناخواسته دربها، کشوها یا کابینتها توسط کودکان، از این نوع قفلها استفاده میشود. قفل کودک معمولاً طراحی سادهای دارد و برای والدین به راحتی قابل استفاده است ولی برای کودکان زیر ۳ سال باز کردن آن دشوار است.
9. قفل های ترکیبی:
برخی از مدل های قفل که برای امنیت بیشتر و یا برای کاربرد های خاصی استفاده میشود، قفل های ترکیبی هستند. این نوع قفل ها از ترکیب چند مدل قفل تشکیل میشوند برای مثال برای باز کردنی مدلی از این نوع قفل ها نیاز به کیلید و اثر انگش هست و باید هر دو مورد درست وارد شوند تا قفل باز شود.
10. Wall Mounted Locks یا نصب روی دیوار:
این نوع قفل به واقعیت بر روی دیوار نصب میشود. یکی از متداولترین انواع قفل دیواری، قفل سبک جعبه آتشنشانی است که در بسیاری از ساختمانها به عنوان دسترسی اضطراری به کلیدهای ساختمان استفاده میشود. این انواع قفل دیواری میتوانند برای کاربردهای متنوعی مانند گاوصندوق کوچک یا محل ذخیره اشیا مختلف به کار گرفته میشوند. نصب این قفلها معمولاً در زمان ساخت و ساز انجام میشود، اما برخی از آنها ممکن است بعد از اتمام ساخت و ساز نیز بر روی سطوح مختلف دیوار نصب شوند.
11. قفل درب ضد حریق
درب های ضد حریق برای شرایط خاص طراحی شده اند. این در ها باید به شکلی طراحی ونصب شوند که درب به راحتی و با کمترین فشار توسط دستگیره آنتی پنیک نصب شده بر روی درب بدون استفاده از کلید باز شوند، در هنگام آتش سوزی زمان بسیار مهم هست. درب های ضد حریق به دلیل گفته شده نباید قفل شوند؛ درب ضد حریق مورد تایید سازمان آتش نشانی قفلی بر روی خود ندارد.
نکات مهم در انتخاب قفل مناسب
-
سطح امنیت مورد نیاز:
قفلهایی مانند قفل ضد سرقت یا بیومتریک برای مکانهای با ارزش بالا مناسب تر هستند.
-
موقعیت نصب:
برخی قفلها برای درب ورودی مناسب هستن مثل قفل های برقی کله گاوی، در حالی که برخی دیگر برای کمد یا کابینت طراحی شدهاند.
-
نحوه استفاده:
اگر چندین نفر به قفل دسترسی دارند؛ قفلهای کارتی، دیجیتال و یا قفل هایی با سیستم مستر کی گزینههای بهتری هستند.
-
امکان باز کردن اضطراری:
در موارد خاص مثل حریق یا زلزله، باید به امکان خروج سریع توجه کرد.
نگهداری از قفل ها
قفل ها هر چی بایکفیت تر و جدید تر میشوند، نگهداری انها هم راحت تر میشود. ساده ترین کار برای هر قفلی تمیز کردن قفل از گرد و خاک و روغن کاری دوره ای هست؛ همین دو تا کار ساده که زمان زیادی نیاز ندارد، طول عمر قفل شمارا چندین برابر میکند.
جمعبندی
قفلها بخش جداییناپذیر ازامنیت فضاهای مسکونی، تجاری و صنعتی هستند. از قفلهای سنتی کلیدی گرفته تا پیشرفته ترین قفلهای دیجیتال و بیومتریک، تنوع موجود در بازار این امکان را فراهم میکند که بر اساس نیاز، بودجه و کاربرد خاص، بهترین گزینه را انتخاب کنید.
اگر به دنبال حداکثر امنیت هستید، استفاده ترکیبی از قفل ضد سرقت، قفل دیجیتال میتواند بهترین انتخاب باشد. فراموش نکنید که حتی بهترین قفلها نیز در صورت نصب نادرست یا استفاده ناصحیح، نمیتوانند امنیت کاملی را فراهم کنند. بنابراین، نصب حرفهای و مشاوره با متخصصین حوزه ایمنی ساختمان همیشه توصیه میشود.
سوالات متداول
کدام نوع قفل برای درب ورودی منزل مناسب تر است؟
قفلهای سیلندر ضد سرقت یا قفلهای دیجیتال با رمز و اثر انگشت از بهترین گزینهها برای امنیت درب ورودی هستند.
آیا قفلهای دیجیتال امنیت بالایی دارند؟
بله، قفلهای دیجیتال مخصوصاً مدلهای بیومتریک، امنیت بالایی دارند؛ البته به شرط نصب صحیح و استفاده از برندهای معتبر.
اگر کلید قفل سیلندری گم شود، آیا نیاز به تعویض کل قفل است؟
نه، فقط میتوان سیلندر داخلی را تعویض کرد که هزینه کمتری دارد.
آیا قفلهای هوشمند در زمان قطع برق نیز کار میکنند؟
بله، بیشتر قفلهای هوشمند دارای باتری داخلی هستند و در زمان قطع برق هم فعال میمانند.
فرق بین قفل مغناطیسی و قفل مکانیکی چیست؟
قفل مکانیکی با کلید یا دست باز میشود، در حالیکه قفل مغناطیسی با جریان برق و آهنربا کار میکند و بیشتر در سیستمهای کنترل تردد استفاده میشود.
ایا درب ضدحریق قفل دارد؟
خیر، درب های ضدحریق باید به گونه ای باشند که در هنگام حریق به راحتی باز شوند.












